Στο γκέτο των Αθηνών

Στον Αγ. Παντελεήμονα

Tου Αλεξη Παπαχελά, από τη σημερινή "Καθημερινή"

Eλπίζω πραγματικά πως δεν «ανάψαμε» μόνοι μας μια μεγάλη φωτιά με την υπόθεση του «σκισίματος» του Κορανίου από κάποιον αστυνομικό. Οσα συνέβαιναν μέχρι και το απόγευμα της Παρασκευής στο κέντρο της Αθήνας έδειχναν πως επρόκειτο για μια πολύ σοβαρή υπόθεση, πως δηλαδή αυτό το συμβάν έχει αγγίξει ένα γυμνό νεύρο κάποιων μουσουλμάνων που ζουν στην Ελλάδα. Δεν έχει πολύ μεγάλη σημασία τι ακριβώς συνέβη, αν το Κοράνι σχίσθηκε ή όχι. Σημασία έχει πως από την ώρα που θα δημιουργηθεί ο σχετικός μύθος, οι κίνδυνοι είναι πολλοί. Στην καλύτερη περίπτωση, μπορεί να προκληθεί ένα ανεξέλεγκτο κύμα διαμαρτυρίας μουσουλμάνων στην Ελλάδα, στη χειρότερη, να γίνει η χώρα στόχος κάποιων φανατικών σε όλο τον κόσμο. Χώρες που έχουν πολύ πιο πολυπολιτισμική κουλτούρα από τη δική μας, όπως π. χ. η Ολλανδία, έχουν μάθει στην πράξη πως στα θέματα αυτά η λογική παίζει τελικά πολύ μικρό ρόλο. Μια απλή φήμη μπορεί να ξεσηκώσει τα πιο παράλογα και βίαια ένστικτα

Το κακό είναι πως η Ελλάδα δίνει όλα τα λάθος μηνύματα, σχοινοβατώντας μεταξύ άκριτης ανοχής και κακομελετημένης κρατικής σκληρότητας. Τη μια στιγμή δίνουμε την εντύπωση πως είμαστε ένα κράτος - ξέφραγο αμπέλι στο οποίο επιτρέπεται σε οιονδήποτε να εισέλθει και να συμπεριφέρεται περίπου όπως θέλει. Την αποθέωση αυτού του φαινομένου την είδαμε τον περασμένο Δεκέμβριο. Οταν πάλι το κράτος αποφασίζει να παίξει τον ρόλο του, το κάνει άγαρμπα και χωρίς σχεδιασμό. Δεν είναι προφανές πως οι επιτελείς που ασχολούνται με τις περίφημες επιχειρήσεις - σκούπα θα έπρεπε να έχουν ενημερωθεί για συμπεριφορές που μπορεί να προκαλέσουν μουσουλμάνους; Και δεν θα έπρεπε, όπως συμβαίνει στη Γαλλία ή στην Αγγλία, οι αστυνομικοί του πεζοδρομίου να γνωρίζουν τι έχουν να αντιμετωπίσουν, μια και ασφαλώς δεν μπορεί κανείς να περιμένει από έναν απλό αστυφύλακα τέτοιου τύπου προβληματισμό;

Η ελληνική πολιτική ηγεσία αρνείται, όμως, να πάρει αποφάσεις. Δεν χτίζει επίσημο τζαμί στην Αττική αφήνοντας χιλιάδες μουσουλμάνους να προσεύχονται σε διαμερίσματα - τζαμιά όπου κανείς δεν μπορεί να δει από ποιον ελέγχονται ή τι διδάσκονται εκεί. Δεν επιταχύνει τη δημιουργία μουσουλμανικού νεκροταφείου, αγνοώντας τις πραγματικές ανάγκες ενός αυξανόμενου πληθυσμού. Κάνει τη ζωή όσο πιο δύσκολη γίνεται για τους μετανάστες που έχουν δουλέψει σκληρά σε αυτή τη χώρα και δεν τους αφήνει να νομιμοποιηθούν.

Την ίδια στιγμή, δίνει το σήμα της ανομίας, δείχνοντας πως «όλα επιτρέπονται», όπως συνέβη με την περίπτωση του Εφετείου. Το φυσικό επακόλουθο είναι πως ένα κομμάτι των τοπικών κοινωνιών εξαγριώνεται και οδηγείται σε ακραίες συμπεριφορές και διαμαρτυρίες. Και είναι απολύτως λογικό γιατί όταν το κράτος απουσιάζει σε τόσο εύφλεκτες καταστάσεις, οι πολίτες λύνουν μόνοι τις διαφορές τους.

Κάποια στιγμή πρέπει να συζητήσουμε ανοιχτά τι ανεχόμαστε και τι όχι ως κοινωνία, πού είναι τα όριά μας και πώς θα πορευθούμε στους δύσκολους καιρούς που έρχονται όταν η επιδείνωση της ανεργίας θα φουντώνει τις σπίθες του εξτρεμισμού, δεξιά και αριστερά. Είναι, άλλωστε, εξόχως ανησυχητικό πως στα γκέτο της Αθήνας κυκλοφορούν παρά πολλά όπλα που μέχρι τώρα χρησιμοποιούνταν είτε για κοινά εγκλήματα είτε για ξεκαθαρίσματα λογαριασμών. Ας ελπίσουμε πως δεν θα βρεθούν στα χέρια κάποιου «τρελού» ή φανατικού που προσβλήθηκε καίρια από την πράξη ενός αστυνομικού, που προφανώς δεν ήξερε τι ακριβώς ξεκινούσε ένα βράδυ στον Αγιο Παντελεήμονα.

▅ Ανεξέλεγκτες καταστάσεις εγκυμονεί η οργισμένη εξέγερση ομάδων μουσουλμάνων μεταναστών

Το (σχισμένο) Κοράνι άναψε φωτιές

Ι. ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ , από το σημερινό "Βήμα"|

«Αλλάχ Ακμπάρ», «Αλλάχ Ακμπάρ»! Η κραυγή έβγαινε από τα χείλη τουλάχιστον 500 οργισμένων - όπως πρόδιδαν τα αλλοιωμένα από την ένταση χαρακτηριστικά του προσώπου τους- πακιστανών, αφγανών, ιρακινών και σύρων μεταναστών όχι κάπου στον αραβικό κόσμο αλλά μπροστά στον Αγνωστο Στρατιώτη, στο κέντρο της Αθήνας. Οι λέξεις, που σημαίνουν «Ο Θεός είναι μεγάλος», δονούσαν για πάνω από δύο ώρες την Ομόνοια και κατόπιν το Σύνταγμα, το μεσημέρι της Παρασκευής, της ημέρας προσευχής και αργίας για το Ισλάμ. Οι μετανάστες κρατούσαν ψηλά δεκάδες αντίτυπα του Κορανίου και ζητούσαν δικαιοσύνη, φωνάζοντας διαρκώς και άλλα συνθήματα. «Ο Αλλάχ είναι το έλεος και η δικαιοσύνη του κόσμου» μετέφραζε ένας νεαρός Πακιστανός, ο οποίος μοίραζε προκηρύξεις στα ελληνικά, στα αραβικά και στα παστούν.

Αφορμή για την έκρηξη οργής των εκατοντάδων μεταναστών, την πορεία προς το Σύνταγμα και τον... κλεφτοπόλεμο με τις δυνάμεις των ΜΑΤ, που κράτησε για περίπου τρεις ώρες μπροστά από τον Αγνωστο Στρατιώτη, στην Πανεπιστημίου και στη Φιλελλήνων, για να επεκταθεί αργότερα στην 3η Σεπτεμβρίου και στην Ιουλιανού με καταστροφές αυτοκινήτων και προσόψεων καταστημάτων, στάθηκε το σκίσιμο και το ποδοπάτημα, όπως κατήγγειλαν διάφορες οργανώσεις τους, ενός αντιτύπου του Κορανίου. Δράστης, σύμφωνα με τις ίδιες καταγγελίες, ένας αστυνομικός που φέρεται να κατέστρεψε το αντίτυπο στη διάρκεια σωματικού ελέγχου ενός Ιρακινού, υπόπτου για διακίνηση ναρκωτικών, στον Αγιο Παντελεήμονα, το βράδυ της Τετάρτης.

Εκπρόσωποι μεταναστευτικών κοινοτήτων και αντιρατσιστικών οργανώσεων, όπως της Κίνησης Απελάστε τον Ρατσισμό, υποστηρίζουν ότι ο αστυνομικός, μόλις πληροφορήθηκε το περιεχόμενο του πακέτου που είχε πάνω του ο νεαρός Ιρακινός, το έσκισε και το ποδοπάτησε επιδεικτικά, εξυβρίζοντας συνάμα τον κάτοχό του. Το φιτίλι είχε ανάψει. Η βεβήλωση του Κορανίου θεωρείται, στον ισλαμικό κόσμο, μέγιστη προσβολή και ένα από τα πιο σοβαρά ποινικά αδικήματα, επισείοντας την ποινή της ισόβιας κάθειρξης. «Είναι σαν να τεμαχίζει κάποιος τις καρδιές των πιστών» λέει για το περιστατικό ο αυτόκλητος μεταφραστής στη συγκέντρωση της Παρασκευής.

Η συγκέντρωση αυτή, δεύτερη μέσα σε ένα εικοσιτετράωρο μετά από εκείνη στον Αγιο Παντελεήμονα, εξελίχθηκε επεισοδιακά παρά και τις εκκλήσεις των διοργανωτών και πολλών ιμάμηδων για ψυχραιμία, ηρεμία και αυτοσυγκράτηση. Μάλιστα, η Μουσουλμανική Ενωση Ελλάδας έσπευσε τελικώς υπό τον φόβο εκτεταμένων επεισοδίων να διαχωρίσει πλήρως τη θέση της από την πορεία, επιλέγοντας την αποχή.

Πολλοί, ακόμη και ακτιβιστές για τα δικαιώματα των μεταναστών, ανησυχούν για την τροπή που μπορεί να πάρουν τα πράγματα. Η βεβήλωση του Κορανίου προστίθεται στις επιθέσεις εναντίον μεταναστών από ακροδεξιούς στην οδό Σωκράτους, στου Ρέντη και στο Αιγάλεω, στην καθημερινή ταλαιπωρία στην Πέτρου Ράλλη για την έκδοση κάρτας παραμονής, στη λατρεία του Αλλάχ μέσα σε τρώγλες και υπόγεια, καθώς δεν υφίσταται επίσημο τέμενος. Και υποστηρίζουν ότι η οργή από τις διακρίσεις και τον εξευτελισμό περισσεύει και πιθανώς ενισχύει ακραίες φωνές μέσα στις πολυσυλλεκτικές και «πολυτασικές» μουσουλμανικές κοινότητες, που προοιωνίζονται βίαιες καταστάσεις ακόμη και μέσα στους κόλπους των ίδιων των μεταναστευτικών ομάδων.

Σικελία, Βυζαντινά ψηφιδωτά

Σικελία, μέρος β΄

To μουσικό κομμάτι είναι το "The Transfiguration" του Sufjan Stevens.

Σικελία, μέρος α΄

*Το μουσικό κομμάτι είναι το "Postcards from Italy" των Beirut.


Θα ακολουθήσει και άλλο βιδεάκιον, καθώς και πολλές φωτό στα Φωτογραφικά Τετράδια.

Μεγάλη Πέμπτη, 16 Απριλίου

Κείμενο και φωτογραφία από την ευχετήρια κάρτα της Ιεράς Μητροπόλεως Καμερούν. Γράφει ο επίσκοπος Καμερούν Γρηγόριος:

"Τον Ιανουάριο εκοιμήθη εν Κυρίω ένας νέος ιερέας, ο παπα-Παύλος.
Νέος, σεμνός, λόγιος και καθηγητής στο σχολείο και στο Θεολογικό μας Σεμινάριο...
Θρήνος και οδυρμός από παντού...

Στα σαράντα συγκεντρωθήκαμε για να τελέσουμε μνημόσυνο επί του τάφου... Ήταν Σαρακοστή.
(...)
Ετοιμαστήκαμε στο ιερό της Εκκλησίας για να βγούμε στο προαύλιο για το μνημόσυνο. Ντύθηκαν και δυο ιερόπαιδες.
Τους είπα: "Πάρτε τις λαμπάδες και προπορευθείτε."

Ο ένας -ο μεγαλύτερος- υπάκουσε... ο μικρότερος με κοίταζε...
"Πάρε τη δεύτερη λαμπάδα", του είπα, κάπως επιτακτικά.
Συνέχιζε να με κοιτάζει.... "δεν θα καταλαβαίνει γαλλικά..." σκέφθηκα και έψαξα με το βλέμμα μου να βρω κάποιον να μεταφράσι στην τοπική διάλεκτο.

Τότε ο μικρός μου έδειξε με το χεράκι του προς την μεριά του διακονικού. "Τι είναι;" του είπα... και τότε έκανε δυο βήματα προς την πλαϊνή Αγία Τράπεζα και μου έδειξε ξανά με το χέρι του. Κοίταξα προς τα εκεί που μου έδειχνε...

Ήταν η εικόνα της Αναστάσεως!

Ξαφνικά όλα ανατράπηκαν μέσα μου... και η θλίψη και η δυσκολία μου...και κατάλαβα ότι, εγώ ήμουν αυτός που δεν καταλάβαινε... "Ναι... ναι..." του έγνεψα καταφατικά και ο μικρός αγκάλιασε την εικόνα της Αναστάσεως -που είχα ξεχάσει ολότελα και ήταν όσο το μισό μπόι του- να πάμε να κάνουμε το μνημόσυνο του παπα-Παύλου.

Βγήκαμε ψάλλοντας το "Χριστός Ανέστη". (...)"



Καλή Ανάσταση σε όλους.
Και καλή αντάμωση με τους απόντες οικείους.

Χριστόφορος

Brain Damage

The lunatic is on the grass
The lunatic is on the grass
Remembering games and daisy chains and laughs
Got to keep the loonies on the path.

The lunatic is in the hall
The lunatics are in my hall
The paper holds their folded faces to the floor
And every day the paper boy brings more.

And if the dam breaks open many years too soon
And if there is no room upon the hill
And if your head explodes with dark forbodings too
I' ll see you on the dark side of the moon.

The lunatic is in my head
The lunatic is in my head
You raise the blade, you make the change
You re-arrange me till I' m sane
You lock the door
And throw away the key
There' s someone in my head but its not me.

And if the cloud bursts, thunder in your ear
You shout and no one seems to hear
And if the band you' re in starts playing different tunes
I' ll see you on the dark side of the moon.

Νεάπολη Αθηνών

Ανέβηκα την Αγίων Ισιδώρων, βρέθηκα στην Νικηφόρου Ουρανού. Περπάτησα παρατηρώντας κάποιες καινούργιες, αρκετά συμπαθητικές πολυκατοικίες και τα λιγοστά σπιτάκια της παλιάς Αθήνας που σώζονται ακόμα - άλλα μισοερειπωμένα, άλλα ακόμη ζωντανά.

Στο τετράγωνο που ορίζουν οι οδοί Ασκληπιού-Ισαύρων-Νικ. Ουρανού- Ιω. Τσιμισκή κοντοστάθηκα: Μέσα από το γκαράζ μιας πυλωτής -της πολυκατοικίας που πήρε τη θέση του παλιού ισογείου σπιτιού όπου έμενε εκείνη η γριά, που για τα μάτια μου ήταν μάγισσα-, μου φάνηκε πως διέκρινα ένα τμήμα από το παράθυρο του παλιού μας μπάνιου.

Ήμουν κλειστό και μικρομέγαλο παιδάκι –εξ’ου και «παππούς» ήδη απ’ το Γυμνάσιο- και δεν είχα αίσθηση «γειτονιάς» ποτέ. Σχολείο πήγαινα αλλού, πέρναγα τον ελεύθερο χρόνιο κυρίως στο σπίτι, διαβάζοντας και ονειροπολώντας. Λίγα πράματα ήξερα απ’ τη γειτονιά μου–ας πούμε, το γωνιακό ζαχαροπλαστείο «Couel”: ακόμα μπορώ να ανακαλέσω, χωρίς δυσκολία, τη γεύση, τη μυρωδιά και την υφή του φύλλου της τυρόπιτας που έφτιαχνε. Ή το γωνιακό ψιλικατζίδικο του κυρ-Χρήστου, απ’ όπου αγόραζα τα «Μίκυ Μάους»- εκείνα τα χρόνια, όλα τα κόμικς τα λέγαμε «Μίκυ Μάους», αν όχι «Μίκυ Μάου»(ανήκουν στους απόντες, πλέον, τόσο το ισόγειο κτίριο, που έστεκε-δεν έστεκε, όσο και ο εξίσου χωλός μαγαζάτορας. Ή το παιχνιδάδικο «Τομ-Τομ» στην Ιπποκράτους, τον παράδεισό μου. Ή το κουρείο του κυρ-Στέφανου, γωνία Τσιμισκή και Ιπποκράτους, όπου πηγαίναμε με τον πατέρα μου- γιορτή σαν μέναμε μόνοι, κι ο κυρ Στέφανος έβγαζε απ’ το κλουβί τα παπαγαλάκια, αφήνοντάς τα να πεταρίσουν λίγο ελεύθερα, και να έρθουν να κάτσουν για λίγο πάνω στο κεφάλι μου.

Συνέχισα να προχωρώ με μια μελαγχολία παράξενη, μια νοσταλγία σχεδόν ανεξήγητη, αφού ποτέ δεν είχα χωνέψει ιδιαίτερα εκείνη τη γειτονιά, όπου είχα περάσει 13 χρόνια- απ' τα δύο ως τα δεκαπέντε. Ίσως μεγαλώνοντας στρεφόμαστε με νοσταλγία στα παιδικά μας χρόνια και στο σπίτι όπου τα περάσαμε, ακόμη κι αν δεν έχουμε τις πιο ευτυχισμένες αναμνήσεις (τα παιδικά μου χρόνια δεν ήταν ούτε ευτυχή, ούτε δυστυχή, μάλλον αδιαφορα. Παρ’ όλ’ αυτά, συχνά-πυκνά τελευταία χαρτογραφώ από μνήμης το παλιό μας σπίτι).

Τη Νικηφόρου Ουρανού ζήτημα αν την είχα περπατήσει δυο φορές, όλα εκείνα τα χρόνια.

Δεν είχα τη ματιά που έχω τώρα τότε, δεν έβλεπα έτσι τα σπίτια και τις γειτονιές, άλλα πράματα μ’ ένοιαζαν. Κι έτσι δεν γνώρισα ποτέ τη γειτονιά μου όπως της άξιζε.

Κρίμα.

Ο γεράκος που ανέβαινε αργά την ανηφόρα με χαιρέτησε σαν να με ήξερε χρόνια. Αντιχαιρέτησα και με αμηχανία του είπα πως δεν τον γνωρίζω.

«Δεν πειράζει, άνθρωπος του Θεού δεν είσαι κι εσύ;», έκανε.

Όπως έχει συμβεί κι άλλες φορές, με ρώτησε αν είμαι παπάς- περίεργο, κανείς τους δεν φαίνεται να προσέχει ότι δε φοράω ράσα!

«Όχι, όχι, ήταν η παλιά μου γειτονιά εδώ, είχα να περάσω είκοσι χρόνια», είπα.

Δόξα και τιμή στον Τρισμέγιστο Νικήτα Κακλαμάνη, ή αλλιώς....

Η καταστροφή της μνήμης

Tου Νικου Βατοπουλου

Oι επιλογές του Δήμου Αθηναίων, το λιγότερο, εκπλήσσουν. Το θέμα, αυτή τη φορά, δεν είναι ούτε οι νερατζιές ούτε η γωνία Κύπρου και Πατησίων ούτε οι βαρβαρότητες στο Α΄ Νεκροταφείο, αλλά το Γκάζι. Η Διεύθυνση Μελετών - Τμήμα Παραδοσιακών Κτιρίων και Μνημείων του Δήμου Αθηναίων είχε καταθέσει μελέτη στο ΥΠΠΟ για τη μετατροπή του τεράστιου κυλινδρικού «αεριοφυλακίου», βιομηχανική κατασκευή του 1909, σε «χώρο συνάθροισης κοινού και συναυλιών». Πρόκειται για το αναγνωρίσιμο απ’ όλους κυλινδρικό κτίριο στον χώρο της Τεχνόπολης, με το μεταλλικό μαύρο δικτύωμα. Σύμφωνα με τους ειδικούς, «δεν υπάρχει άλλη τέτοια κατασκευή στη χώρα μας».

Αυτό το μνημείο της βιομηχανικής εποχής από την προ των Βαλκανικών Πολέμων Ελλάδα ο Δήμος αποφάσισε να το τσιμεντώσει όλο εσωτερικά, να καταστρέψει τα αρχιτεκτονικά στοιχεία του, να το διαλύσει εσωτερικά και εξωτερικά (αφού θα ανοίξει πέντε εισόδους - εξόδους) και να το παραδώσει στη μηχανή της μαζικής «διασκέδασης». Το χειρότερο είναι ότι στη συνεδρίαση του Κεντρικού Συμβουλίου Νεωτέρων Μνημείων του ΥΠΠΟ της περασμένης Πέμπτης (19/2) η κατατεθείσα προς έγκριση μελέτη «πέρασε», έστω και με σχετική πλειοψηφία. Το ίδιο το ΥΠΠΟ, από την περίοδο 1986-89 έχει κηρύξει τα μεμονωμένα κτίρια στο Γκάζι διατηρητέα μνημεία.

Το κτίριο που ο Δήμος επέλεξε να καταστρέψει είναι το λεγόμενο «Αεριοφυλάκιο Δ15». Είναι μια πολύ μεγάλη κατασκευή που αν μετατραπεί σε χώρο συναυλιών, θα αποφέρει πολλά χρήματα στον Δήμο. Λίγο φαίνεται να ενδιαφέρει ότι θα διαλυθεί το πιο σημαντικό βιομηχανικό μνημείο της πρωτεύουσας, ότι ο εσωτερικός μεταλλικός κύλινδρός του (τεχνικό επίτευγμα της εποχής του) θα αντικατασταθεί από οπλισμένο σκυρόδεμα ώστε να ανεγερθεί εσωτερικά κατασκευή ύψους 20 μέτρων. Το ελληνικό τμήμα της Διεθνούς Επιτροπής για τη Διατήρηση της Βιομηχανικής Κληρονομιάς (TICCIH) σε εμπεριστατωμένο και «ψύχραιμο» έγγραφο (με υπογραφή του αρχιτέκτονα Νίκου Μπελαβίλα) που απέστειλε στις 16 Φεβρουαρίου προς τον γενικό γραμματέα του ΥΠΠΟ, κ. Θ. Δραβίλλα (προΐσταται του Κεντρικού Συμβουλίου Νεωτέρων Μνημείων) επισημαίνει σημαντικά στοιχεία για το «αεριοφυλάκιο», στοιχεία που για τον Δήμο Αθηναίων (αλλά όπως αποδείχθηκε και για το ΥΠΠΟ) δεν σημαίνουν τίποτε. «Από τη μεταλλική κατασκευή (...) η οποία σώζεται, προκύπτει η ημερομηνία κατασκευής και η κατασκευάστρια εταιρεία Bonnet - Spazin της Λυών. Το συγκεκριμένο αεριοφυλάκιο διασώζεται ακέραιο με τις σωληνώσεις, τη λιθόκτιστη λεκάνη συλλογής του αερίου, τον μεταλλικό κύλινδρο και τους χωριδικτυωματικούς μεταλλικούς οδηγούς».

Είναι κρίμα τέτοιες κατασκευές, που σε άλλες ευρωπαϊκές πόλεις θα ήταν πηγή περηφάνιας και ιστορικής μνήμης, να πέφτουν σε ανθρώπους με άγνοια και κριτήρια που θα ζήλευαν και οι Φιλισταίοι. Εκεί έφτασε η Αθήνα.

Από τη σημερινή Καθημερινή

Φωτογραφίζοντας

Μην έχοντας τίποτε να γράψω τελευταίως, περιορίζομαι στο να ανεβάζω φωτογραφίες στα Φωτογραφικά Τετράδια.

Αυτές είναι από μια πρόσφατη βόλτα με τη Ν. που μας αποκάλυψε μια υπέροχη, όσο και σουρρεαλιστική, γωνιά της Αθήνας.

Και από εδώ ξεκινά μία επιλογή από φωτογραφίες της τελευταίας τριετίας με θέμα τους ενοίκους του Αττικού Ζωολογικού Πάρκου.

Το σφηνάκι Ντοστογιέφσκι

"(...) Όλα έγιναν πάρα πολύ γρήγορα. Η Έρση ήρθε ένα απόγευμα και σού είπε ότι είμαστε πίσω, έχουμε μείνει πολύ πίσω. Ο γνωστός κόσμος προχωρούσε ακάθεκτος, δεν προλαβαίνουμε με τίποτα, είμαστε καταδικασμένοι. Είχαμε μείνει πολύ πίσω γιατί ο Γεμιστός πήγε στην Ιταλία και τους έψησε για τον Πλάτωνα. Από την στιγμή που ο Γεμιστός πήγε στην Ιταλία μείναμε πάρα πολύ πίσω. Όσοι έμειναν εδώ δεν μπόρεσαν να παρακολουθήσουν τις εξελίξεις, κάθισαν εδώ, αυτό ήταν το λάθος τους. Ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος κάθισε να τον φάνε, αυτό ήταν το λάθος του. Θα μπορούσε να είχε πάει στην Ιταλία και να τους λέει για τον Πλάτωνα, θα είχε προλάβει τις εξελίξεις. Κάθισε να τον φάνε, τι δουλειά είχε με τα στίφη των αγρίων, ήτανμορφωμένο παιδί από τον Μυστρά και θα μπορούσε άνετα να πάει να γίνει καθηγητής στην Ιταλία, να τους λέει για τον Πλάτωνα. Κάθισε να τον σφάξουν κι έτσι μείναμε πίσω, πάρα πολύ πίσω. Έπρεπε να φύγουμε όλοι, μείναμε απελπιστικά πίσω, μείναμε εδώ, είμαστε εδώ πίσω. Έπρεπε να φύγουμε όλοι και να πάμε στην Ιταλία, να γίνουμε καθηγητές. Άνδρες, γυναίκες, παιδιά, κάτι θα είχαμε να διδάξουμε. Θα παίρναμε το πρωινό μας, θα διαβάζαμε τρεις σελίδες Πλάτωνα, θα παίρναμε το ελαφρύ μεσημεριανό μας. Θα μας άκουγαν με ανοικτότο στόμα, θα ήμασταν πολύ μπροστά. Μείναμε πίσω και δεν γίνεται τίποτε, ο Γοδεφρείδος Βιλλαρδουΐνος διάβασε τρεις σελίδες Πλάτωνα και τώρα έχει νοικιάσει όλα τα δωμάτια. Από τον Κωνσταντίνο Παλαιολόγο δεν έμεινε τίποτα ενώ θα μπορούσε να έχει γράψει σαράντα βιβλία, ήταν μορφωμένο παιδί από τον Μυστρά. Η στέψη του έγινε εκεί, ήταν η πιο μελαγχολική στέψη αυτοκράτορα που έγινε ποτέ, όλοι ήξεραν. Κάθισαν να σφαγιασθούν κι έτσι μείναμε πίσω.

Όλα έγιναν πολύ βιαστικά, η Έρση ήρθε έξαλλη ένα απόγευμα και σού είπε ότι δεν αντέχει πια σ' αυτή την κωλοχώρα, σού ανακοίνωσε την απόφασή της να ζει έξι μήνες στο Παρίσι και τα καλοκαίρια στην Σαντορίνη. Δεν άντεχε άλλο αυτή την κωλοπόλη, θα κατέβαινε στο Μαρούσι είκοσι ημέρες το χρόνο. Έπρεπε να το κάνει γιατί είχαμε μείνει πολύ πίσω, δεν υπήρχε περίπτωση να προλάβουμε, δεν προλαβαίναμε με τίποτα. Είχε δικαίωμα να προχωρήσει, να ζήσει κάτι, άλλωστε δεν υπήρχαν πια σύνορα. Έπεφταν συνεχώς οι διαχωριστικές γραμμές, ο κόσμος γινόταν ένας. Είχε δικαίωμα να γίνει κάτι διαφορετικό, να μην μείνει πίσω, είχε το αναφαίρετο δικαίωμα να απολαύσει ελεύθερη τον ενωμένο κόσμο, να κατοικήσει σ ένα πραγματικό κέντρο. Άλλωστε, μη γελιέσαι, Ρέα μου, μόνο εκεί εκτιμούσαν το ελληνικό πνεύμα, διάβαζαν Πλάτωνα πριν πάνε στον ψυχαναλυτή, τον ήξεραν απ' έξω κι ανακατωτά, ιδίως ανακατωτά τον ήξεραν απ' έξω. Από τον Κωνσταντίνο Παλαιολόγο δεν έμεινε τίποτα, μη γελιέσαι, κανείς δεν τον ήξερε, ο ψυχαναλυτής δεν τον ήξερε, δεν έγραψε τίποτα αυτός, κάθισε να του πάρουν το κεφάλι τα στίφη. Αν είχε πάει στην Ιταλία, θα είχε γράψει ένα συμπαθητικό βιβλίο για την ιδανική πολιτεία, κάτι θα είχε μείνει, θα είχε κάνει πολύ καλό στον εαυτό του, θα έπαιρνε ήσυχος το πρωινό του, θα διάβαζε τους σοφιστές, θα έβγαζε τα συμπεράσματά το, θα έπαιρνε το μεσημεριανό του, θα του το έφερναν σε ένα δίσκο, θα σκεφτόταν με αγαλλίαση το βραδινό του.

Όλα έγιναν πάρα πολύ γρήγορα ενώ ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος προσπάθησε για τελευταία φορά να μείνουν όλα όπως ήταν, να παραμείνουν ασάλευτα, όρθια, σιωπηλά, μελαγχολικά, με χαμηλωμένο το βλέμμα. Αυτή ήταν η κληρονομιά του και η Έρση δεν άντεχε άλλο, της ερχόταν το αίμα στο κεφάλι, τα πράγματα έπρεπε να προχωρήσουν, να κινηθεί ο κόσμος, να φθάσει στ' αστέρια, να κατακτηθεί το διάστημα, ο Γεμιστός με τον Γοδεφρείδο Βιλλαρδουΐνο έβαλαν στο μάτι το διάστημα που έμοιαζε ασάλευτο, σιωπηλό, μελαγχολικό, με χαμηλωμένο το βλέμμα, αλλά δεν ήταν καθόλου έτσι, δεν είναι καθόλου έτσι το διάστημα, η ψυχανάλυση του σύμπαντος απέδειξε ότι πρόκειται για ένα χάος που αλλάζει ασταμάτητα κι έτσι ο κόσμος οφείλει να ενωθεί και να γίνει χαοτικός, να αλλάζει συνέχεια, έκαναν πάρα πολύ καλά που έβγαλαν από την μέση τον Κωνσταντίνο Παλαιολόγο. Έκαναν το καθήκον τους γιατί έχει το δικαίωμα η Έρση να απολαύσει το χάος. Θα κατεβαίνει στο Μαρούσι δέκα ημέρες το χειμώνα και το καλοκαίρι θα παίρνει το πλοίο για την Σαντορίνη. Έχει υποχρέωση να ζήσει αυτό το υπέροχο χάος, να μην ξέρει που βρίσκεται, όλα τα μέρη να μπερδεύονται γλυκά, να ενωθεί ο κόσμος, να αναλάβουν επί τέλους οι Γεμιστοί την διαμόρφωση της ιδανικής πολιτείας, της ιδανικής παραίσθησης, να τους αναθέσουν τα τηλεοπτικά κανάλια, να δίνουν οδηγίες στους αστροναύτες, να τους παραδώσουν τα πάντα, έχουν υποχρέωση να τους παραδώσουν τα πάντα. Ο ενώμενος κόσμος πρέπει να γίνει ανοικτό βιβλίο. Κάποτε πρέπει να γραφτεί με μολύβι Faber Castell ότι ο κόσμος είναι ένα παιχνίδι, τα σύνορα μια απάτη, ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος ένα θλιβερός πεισματάρης χωρίς συγγραφικό ταλέντο, οι ψυχαναλυτές το ιερατείο του χάους, το Αιγαίο Πέλαγος ο θησαυρός του τουρίστα Γοδεφρείδου, οι Έλληνες τα ξέφτια της ουτοπίας. Κάποτε θα έρθει η ώρα να γίνουν όλα ακόμα πιο γρήγορα και να μη μείνει τίποτα που να είναι σε θέση να αναγνωρίζει κάτι από τον εαυτό του. Όλοι όσοι επιθυμούν να γίνουν Έλληνες θα χαμηλώσουν το βλέμμα, θα παραμείνουν ασάλευτοι και θα υποδεχθούν αδιαμαρτύρητα τα ταχύτατα στίφη του ενωμένου κόσμου. Στον Μυστρά έγινε η πιο μελαγχολική στέψη, όλοι ήξεραν."

Από τη "Γραμμή του ορίζοντος", εκδ. Εστία

Δεκαπέντε χρονώ, πασχίζαμε να χτίσουμε κι εμείς μια ταυτότητα, τα σπορ δεν μας ταιριάζαν, τρέχαμε στην Ταινιοθήκη και την Αλκυονίδα με το Μάρκο, βλέπαμε Ταρκόφσκι και Παρατζάνωφ. Κι έτσι είδα και κάποια φορά το Βακαλόπουλο, ανταλλάξαμε δυο κουβέντες τυπικές, ο Μάρκος αρκετά πιο πολλές -εκείνος άλλωστε οδηγούσε, εγώ ακολουθούσα- του πήρε και συνέντευξη.
Κάποια χρόνια μετά, είδα το αγαπημένο "Παρακαλώ γυναίκες μην κλαίτε", όπου είχε συμβάλλει στο σενάριο και τη σκηνοθεσία.
Αλλά αυτό που μου γνώρισε κάτι πολύ από το Βακαλόπουλο, γύρω στο '94 με '95, ήταν "Η γραμμή του ορίζοντος". Ήμαστε στην Καισαριανή με τον Παντελή, στο τότε σπίτι του Κυριάκου, κι εκείνος μας διάβαζε μ' επισημότητα, σχεδόν ιερατικά:

"Βότκα, τοματόζουμο, ταμπάσκο, μύδι. Μιά κίτρινη γυναίκα στην άλλη άκρη του πάγκου την κερνάει ένα σφηνάκι, της το φέρνει ο γρήγορος μουστακαλής με το μόνιμο χαμόγελο και της κλείνει το μάτι. Πρώτη φορά βλέπει κόκκινο σφηνάκι, πώς λέγεται; Ντοστογιέφσκι, το πίνει με τη μία, ο μουστακαλής χαμογελάει ικανοποιημένος, η μουσική έχει σταματήσει, το σφηνάκι την στηλώνει και της δίνει μια ώθηση, σηκώνει το κεφάλι και συναντάει το βλέμμα μιας γριας σ' ένα πορτραίτο στον τοίχο.(...)

Υπάρχουν άνθρωποι άλλων εποχών, περασμένων και μελλοντικών. Έχουν αιχμαλωτισθεί στην Ελλάδα, έχουν εγκατασταθεί σ' αυτό εδώ το νησί. Κυνηγάνε μια εικόνα που δεν έχει βρεθεί ακόμα, πάντα έχεις βγει στο κυνήγι μιας εικόνας που κρατάς βαθιά φυλαγμένης μέσα σου, την σκεπάζεις με άλλες εικόνες μέχρι να βγει. Την έχεις δει σε ανύποπτο χρόνο, δεν την πρόσεξες καθόλου τη στιγμή που την έβλεπες, δεν σημαίνει τίποτα απολύτως αυτή η εικόνα, πηγαίνουν τζάμπα και τα λένε στους γιατρούς και ξαπλώνουν στα ντιβάνια, αυτή η εικόνα δεν σημαίνει απολύτως τίποτα κι όμως θέλει να βγει, μπορεί να ξοδέψεις μια ολόκληρη ζωή μόνο και μόνο για να την κάνεις να βγει. Υπάρχει μία εικόνα και είναι αρκετή. Υπάρχει μόνο ένα σφηνάκι, το σφηνάκι Ντοστογιέφσκι. (...)

Υπάρχει μόνο ένα νησί για τον καθένα, πρέπει να το βρει, να μείνει εκεί. Δεν χρειάζεται να βιάζεσαι για την εικόνα, η γριά στον τοίχο βλέπει τα πάντα και δείχνει μεγάλη κατανόηση, το σπίτι της έγινε νυχτερινό κέντρο, τι άλλο μπορεί να της συμβεί; Στις δώδεκα κλείνει η μουσική, ο ξανθός κόσμος είναι λίγο αμήχανος, ο μουστακαλής κουνάει το μαγικό ραβδί κι εμφανίζεται μια κιθάρα από το πουθενά, ο ξανθός κόσμος χειροκροτεί. Παραγγέλονουν όλοι Ντοστογιέφσκι, το μαγαζί έχει κόκκινα μάγουλα, μοιάζει μ' ένα τεράστιο μύδι. Ο μουστακαλής λέει ένα τραγούδι του Μπάτη, το μοναδικό τραγούδι που γράφτηκε ποτέ, μα η φωτιά είναι η φωτιά και η φωτιά είναι λαύρα. Υπάρχει μόνο ένα νησί και μπορείς να το πιεις με μια γουλιά, αν είσαι αποφασιστική, θα το καταφέρεις, η θάλασσα μου τά 'κανε τα σωθικά μου μαύρα. Ο μουστακαλής αρχίζει ένα άλλο τραγούδι, πώς γίνεται να είναι ίδιο με το προηγούμενο, είναι ακριβώς το ίδιο χωρίς να μοιάζει καθόλου. Υπάρχει μόνο ένα τραγούδι, το κυνηγάνε όλα τα τραγούδια και κάποτε θα φανερωθεί, θα ακουστεί ένα βράδυ σαν όλα τα άλλα όταν θα έχουν πιει είκοσι Ντοστογιέφσκι ο καθένας. Υπάρχει ένα νησί κι όλα τα νησιά το νοσταλγούν, υπάρχει μόνο ένα νυχτερινό κέντρο σ' ολόκληρο τον γνωστό κόσμο. Η κίτρινη γυναίκα στρίβει τσιγάρο πάνω στον πάγκο, ο ξανθός κόσμος χειροκροτεί, η γρια στον τοίχο κλείνει το μάτι, χρειάζεται υπομονή, απίστευτη υπομονή. Τζάμπα πηγαίνουν στους γιατρούς και τ' ακουμπάνε, τζάμπα μαυρίζουν κι αναστενάζουν κρυφά στη Σαντορίνη, τζάμπα πηδιούνται μ' όποιον βρεθεί. Γνωρίζουν πολύ καλά ότι υπάρχει μόνο μια εικόνα, νοσταλγούν μια παραλία, ένα νησί."


Ο Χρήστος Βακαλόπουλος ολοκλήρωσε το σύντομο πέρασμά του από τον κόσμο μας στις 29 Ιανουαρίου του '93. Πρόλαβε πολλά, θαρρώ.
"Η γραμμή του ορίζοντος" με κάνει να σκέπτομαι πως σα νά 'χει δίκιο ο παπά-Φιλόθεος, σαν λεέι πως η ζωή δε μετριέται με το στρέμμα.

Εδώ βρήκα ένα κείμενο για το Βακαλόπουλο, γραμμένο με (εμφανώς) πολλή αγάπη.

Η σφαγή των αμάχων

Tου Aντωνη Kαρκαγιαννη

Λέγεται ότι η εκεχειρία στη Γάζα ήταν ένα «δώρο» που το Ισραήλ και η Χαμάς επιφύλασσαν στον νέο πρόεδρο των ΗΠΑ, τον Μπαράκ Ομπάμα, επί τη ορκωμοσία του. Αν είναι αλήθεια θα πρόκειται για το πιο μακάβριο «δώρο». Χρειάσθηκε η σφαγή εκατοντάδων αμάχων και η καταστροφή των εστιών τους για να καταλήξουν σε αυτό το μακάβριο «δώρο».

Από την πρώτη στιγμή ετέθη (και μέσα στο Ισραήλ) το ερώτημα: Με ποιο σκοπό εξαπέλυσε, με όλα τα σύγχρονα οπλικά συστήματα, μια τόσο σφοδρή επίθεση; Για να συντρίψουν τη Χαμάς, έλεγαν, επειδή τη θεωρούν τρομοκρατική οργάνωση. Πολλοί παρατηρητές σημείωναν ότι τούτο είναι σχεδόν ανέφικτο γιατί η Χαμάς δεν είναι απλά και μόνο τρομοκρατική οργάνωση, αλλά και πολιτικό - πατριωτικό κόμμα που διαχέεται και διακλαδώνεται μέσα στον λαό των Παλαιστινίων. Μια στρατιωτική επιχείρηση, αυτής της έκτασης και αυτής της ισχύος, για να συντρίψουν τη Χαμάς, μοιραία θα κατέληγε σε επιχείρηση εναντίον του άμαχου πληθυσμού.

Στρατηγικός σκοπός, ο άμαχος πληθυσμός! Το φαινόμενο σημειώνεται σχετικά πρόσφατα, στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ποτέ, και προηγούμενα, δεν έλειψαν οι σφαγές των αμάχων, αλλά πάντοτε συνδέονταν με λεηλασίες, με κατακτήσεις εδαφών ή ως επιβεβαίωση ισχύος και κυριαρχίας. Δεν ήταν αυτοτελής στρατιωτική επιδίωξη.

Αρχισε να είναι αυτοτελής επιδίωξη με τους βομβαρδισμούς του Λονδίνου από τη χιτλερική αεροπορία. Η εξέλιξη των οπλικών συστημάτων είχε καταστήσει στρατηγικό σκοπό τη συντριβή των αμάχων στα μετόπισθεν.

Οι Σύμμαχοι μιμήθηκαν πιστά, αλλά σε μεγαλύτερη κλίμακα, το παράδειγμα των χιτλερικών, βομβαρδίζοντας ανηλεώς τις γερμανικές πόλεις, λίγους μόνο μήνες πριν από το τέλος του πολέμου. Τα θύματα μεταξύ των αμάχων ανήλθαν συνολικά σε εκατοντάδες χιλιάδες και ολόκληρες πόλεις ισοπεδώθηκαν. Η έκταση αυτής της σφαγής και αυτών των καταστροφών απεκρύβη από τους «νικητές» επί δεκαετίες ή παρουσιάσθηκαν ως αντίποινα για αντίστοιχες χιτλερικές ωμότητες. Μόνο τα τελευταία χρόνια αρχίζουν να μελετώνται από τους ιστορικούς και να έρχεται στην επιφάνεια η έκταση και η αγριότητα της «ανθρωπιστικής καταστροφής» Οι ιστορικοί συμφωνούν ότι δεν υπήρχε σχεδόν κανένας στρατιωτικός λόγος για τον βομβαρδισμό των γερμανικών πόλεων. Ο μόνος λόγος ήταν η σφαγή των αμάχων και η καταστροφή των εστιών τους.

Το φαινόμενο κορυφώθηκε, ακολουθώντας την «πρόοδο» των μέσων μαζικής καταστροφής, με τις δύο ατομικές βόμβες στη Χιροσίμα και στο Ναγκασάκι, με περίπου 200.000 θύματα συνολικά. Ηταν η πιο καθαρή και απροκάλυπτη στρατιωτική επίθεση με στόχο μόνο τον άμαχο πληθυσμό επειδή αυτός ο στόχος θεωρήθηκε πιο αποτελεσματικός για τη «νίκη» και το τέλος του πολέμου από οποιαδήποτε άλλη στρατιωτική επιχείρηση. Με στόχο τους αμάχους...

Είναι λυπηρό ότι η επίθεση του Ισραήλ εναντίον της Λωρίζας της Γάζας μιμείται αυτά τα παραδείγματα και κυνικά τα επαναλαμβάνει. Προσωπικά πίστευα και εξακολουθώ να πιστεύω ότι η ύπαρξη του Ισραήλ στη Μέση Ανατολή είναι μια πολυσήμαντη ιστορική παρέμβαση, πολιτική και πολιτισμική ταυτόχρονα. Γεγονότα όπως η επιδρομή εναντίον της Λωρίδας της Γάζας και η κυνική σφαγή των αμάχων ακυρώνουν και τελικά καταστρέφουν οποιονδήποτε ρόλο.

Στο ίδιο το Ισραήλ έχουν αρχίσει να ρωτούν: Ποιος τελικά ήταν ο σκοπός αυτής της επιδρομής; Για την ώρα το μόνο αποτέλεσμα είναι η σφαγή των αμάχων...

Από τη σημερινή "Καθημερινή"

Ο ψυχικός συγκλονισμός του θεατή είναι αναπότρεπτος.

Μια δημιουργία που, άπαξ και διασταυρωθείς μαζί της στο διάβα του βίου, αλλάζεις βαθιά...