Μικρό φωτογραφικό αφιέρωμα στο Τείχος, Ι: East Side Gallery

Τις φωτογραφίες τράβηξα τον Ιούλιο του 2007.

Μετά είκοσι έτη...

.... για πολλούς Βερολινέζους το τείχος υφίσταται ακόμα- αόρατο, εσωτερικό, φασματικό:

Πολλοί κάτοικοι των παλιών εργατικών συνοικών, που έγιναν trendy και τα νοίκια εκτοξεύθηκαν, νοσταλγούν τον καιρό της DDR...

Πολλοί Δυτικοβερολινέζοι παραμένουν καχύποπτοι απέναντι στους Ανατολικούς, μιλούν γι' αυτούς όπως πολλοί Νεοέλληνες για τους Αλβανούς, και δεν έχουν καμμιά όρεξη να επισκεφτούν ωραίες γωνιές της πόλης, μόνο και μόνο γιατί ανήκαν στο Ανατολικό. Κι αν συναντήσουν κανέναν ευκατάστατο Ανατολικό, κάποιας ηλικίας, κάπως κλειστό και λιγομίλητο, ξεχειλίζουν βεβαιότητα: Πέραν πάσης αμφιβολίας, ο κ. .... ή τ α ν Stazi.






Όσον αφορά εμένα... όταν υπήρχε ακόμη το τείχος, Βερολίνο σήμαινε μια μάλλον μουντή πόλη, σκηνικό μιας παράδοξης, όσο και τρυφερής, ιστορίας με αγγέλους που είχα δει στο σινεμά.


Ένα ακόμα τοπωνύμιο.

Ένας τόπος μακρινός, σκισμένος στα δυο από ένα τείχος- του αίσχους το έλεγαν.


Και κάποτε το τείχος έπεσε, με έξαλλους πανηγυρισμούς - και θυμάμαι τους μεγαλύτερους, άλλοτε πυρετικούς στον ενθουσιασμό τους απέναντι στις κοσμογονικές αλλαγές, άλλοτε να εκφράζουν τις ανησυχίες τους για την ανυπαρξία, πλέον, "αντίπαλου δέους", ή διάφορους χαζοβιόληδες να διακηρύττουν πως τα όσα συνέβησαν στο Βερολίνο και στις χώρες του -τότε- Ανατολικού Μπλοκ, απεδείκνυαν μόνο πως "είχαμε δίκιο, εμείς οι οπαδοί της ελεύθερης αγοράς", κτλ.

Και μετά oκτώ μήνες, στιγμές έκστασης: Ιούλιος του '90, και καρφωμένος μπροστά την TV να βλέπω τον Roger Waters, που πολύ θαύμαζα, με κάμποσους άλλους καλλιτέχνες, να ανεβάζει εί, στο Βερολίνο, την παράσταση από ένα από τα πλέον εμβληματικά concept album της εφηβείας μου, το "The Wall"( χρόνια πριν, σε ανύποπτο χρόνο, όταν είχε ερωτηθεί για το αν θα το ανέβαζε ξανά, είχε πει χαριτολογώντας: "Μόνο αν πέσει το τείχος του Βερολίνου").


Μια εικοσαετία μετά, και εκείνη η παράσταση μου φαίνεται βαρυφορτωμένη, με εμηνείες παράταιρες- αν και κάποιες μ' ανατριχιάζουν ακόμα, όπως της Sinead O' Connor στο "Mother", ή του Van Morrisson στο "Comfortably Numb", στο σύνολο προτιμώ την κλασική ηχογράφηση. Αλλά δεν πειράζει, είναι η συμβολική σημασία της παράστασης εκείνης που έχει σημασία, η γιορτή, η μέθη της επανένωσης, όχι τόσο η καλλιτεχνική της αρτιότητα.

Στο βιντεάκι παρακάτω, στην αρχή, υπάρχουν πλάνα από τις διάφορες -ως τότε- μεταμορφώσεις της Potsdamer Platz.



Δεν θα μπορούσα να φανταστώ πως στην ερημιά, τόν αδειανό εκείνο χώρο, τη no man's land της τότε Potsdamer Platz, όπου παρουσιάστηκε το The Wall, θα κάναμε κάποτε τις βόλτες μας με τη N., χαζεύοντας το Sony Center και άλλα εμβληματικά μοντέρνα κτίρια.

Δεν θα φανταζόμουν ποτέ ότι θα έπεφτα θύμα της γοητείας αυτής της πόλης, ούτε πώς θα υφαινόταν με την δική μας ιστορία, εμένα και της Ν.



Παρά τα προβλήματά της- την υψηλή ανεργία, τις ρατσιστικές επιθέσεις που συμβαίνουν, κάποτε, στις υποβαθμισμένες γειτονιές- ο αέρας της πόλης παραμένει φιλόξενος, η κουλτούρα της είναι κουλτούρα αποδοχής. Αλλά η ζωή μιας πόλης είναι μια δυναμική ισορροπία που πάντα παίζεται. Ποια θα είναι η όψη του αυριανού Βερολίνου; Θα ισορροπήσει ανάμεσα στη μητροπολιτική της χάρη, τις μποέμικες τάσεις των πολλών καλλιτεχνιζόντων που εγκαταστάθηκαν στην πόλη που συνδυάζει τον κοσμοπολιτισμό με το χαμηλό κόστος ζωής, από τη μια, και στην οικοδομική έξαρση, καθώς και την λαχτάρα για πλουτισμό των πολλών που ανακαινίζουν τα παλιά κτίρια για να τα μοσχοπουλήσουν σε πλούσιους και διάσημους ξένους και ονειρεύονται μόνο κρουνούς χρημάτων και ανελέητο clubbing;

Άδηλο, καθώς είναι πάντα το μέλλον.

Εξ αφορμής της χθεσινής επετείου

Χτες το βράδυ, η ΕΤ1 πρόβαλε ένα πολύ ενδιαφέρον ντοκιμαντέρ για τη σφαγή στο χωριό Δομένικο της Θεσσαλίας το Φλεβάρη του ’43. Οι δράστες δεν ήταν Γερμανοί, όπως αντανακλαστικά θα περιμέναμε, αλλά Ιταλοί.

Το εντελώς καινούργιο για μένα, ήταν η παραδοχή, από τα χείλη Ιταλών ιστορικών, πως το στερεότυπο του «καλού Ιταλού» ήταν εν πολλοίς κατασκευασμένο, σε μια προσπάθεια να ανακτήσει γρήγορα το κύρος της η Ιταλία μετά τη λήξη του πολέμου. Στα πλαίσια αυτής της προσπάθειας, δεν εκδόθηκαν για να δικαστούν πολλοί Ιταλοί αξιωματικοί που είχαν διαπράξει θηριωδίες στη Γιουγκοσλαβία, την Ελλάδα, τη Λιβύη και την Αιθιοπία.

Θυμήθηκα τη φίλη Ρetra από το Μόναχο, που ήταν αγέννητη στον πόλεμο, αλλά έχει νιώσει το βάρος της ενοχής για τα εγκλήματα που διέπραξαν οι ομοεθνείς της, καθώς και την εχθρότητα πολλών- μια εχθρότητα που εισπράττει μόνο και μόνο γιατί γεννήθηκε Γερμανίδα.
Το παράπονο της; Ότι όλοι μιλούν για τα εγκλήματα των Γερμανών – για τα αντίστοιχα των Ιταλών, ή των Αυστριακών, συνήθως δε γίνεται κουβέντα – και ούτε έχουμε συνηθίσει να πολυσηζητάμε για τις μελανές σελίδες της δράσης των Συμμάχων, θα προσέθετα.

Αλλά και όταν ακόμη το κάνουμε, οι εκλογικεύσεις είναι έτοιμες και πολυφορεμένες – συνήθως συνοψίζονται στο «εκείνοι άρχισαν πρώτοι», ή στο «εκείνοι έκαναν χειρότερα». Όμως, το ποια πλευρά ήρξατο χειρών αδίκων, ή το ποιοι διέπραξαν περισσότερα και φρικωδέστερα εγκλήματα, δεν αμνηστεύει τους άλλους.

Όσο κι αν δεν μπορώ να βρω ανάλογο της φρίκης των Ναζιστικών στρατοπέδων εξόντωσης (μια φρίκη που ίσως πηγάζει από τον εντελώς ψυχρό και «επιστημονικό» σχεδιασμό του όλου εγχειρήματος), δεν μπορώ να παραβλέψω το έγκλημα της Δρέσδης (σχεδιασμένος μεθοδικά βομβαρδισμός, με αποκλειστικό σκοπό τους, κατά το δυνατόν, περισσότερους θανάτους αμάχων).

Και άλλα, και άλλα… Αντιγράφω από την «Καθημερινή» κάποιες σκέψεις του Mark Mazower, δημοσιευμένες στη «Guardian» - οι υπογραμμίσεις δικές μου:

"Είναι ιδιαίτερα αποκαλυπτικό, από τη σημερινή σκοπιά, το πόσο εξαρτιόταν η Βρετανία από τις αποικίες της σε όλη τη διάρκεια του πολέμου. Αν οι Ρώσοι μάς έσωσαν στην Ευρώπη, η αυτοκρατορία ήταν απαραίτητη για να οικοδομηθεί η βρετανική ισχύς εκτός Ευρώπης. Οι μονάδες με στρατιώτες από τις αποικίες έπαιξαν κρίσιμο ρόλο στη Μεσόγειο. Οσο για τον ινδικό στρατό των δύο εκατομμυρίων, οι μονάδες του έδρασαν παντού, υπερασπίζοντας ταυτόχρονα την ίδια την Ινδία. Στο μεταξύ, η εθνικιστική δυσαρέσκεια έβραζε - ο Γκάντι ο ίδιος είπε ότι ελάχιστους λόγους είχαν οι Ινδοί για να προτιμήσουν τη βρετανική από τη γερμανική κυριαρχία. Οπως το έθεσε ο Νεχρού, μέσα στην αυτοκρατορία τους οι Βρετανοί φέρονταν σαν φασίστες.

(...)

Ιδωμένος έξω από την Ευρώπη, ο βρετανικός πόλεμος εναντίον του ναζισμού φαίνεται λιγότερο σαν ηθική σταυροφορία και περισσότερο σαν υπεράσπιση του παγκόσμιου στάτους κβο. Πόλεμος για ελευθερία και αυτοδιάθεση; Οχι στις αποικίες, αν ρωτούσες τον Τσόρτσιλ.

(...)

Τα πραγματικά διδάγματα για αμφοτέρους -που αφομοιώθηκαν όμως καλύτερα από τους Γερμανούς- γίνονται πλέον ολοφάνερα. Οι εσωτερικές αντιπαλότητες της Ευρώπης τής κόστισαν την παγκόσμια κυριαρχία που είχε κερδίσει τον προηγούμενο ενάμιση αιώνα και είχαν ως αποτέλεσμα έναν καινούργιο κόσμο στον οποίο η Ευρώπη ακόμα αγωνίζεται να βρει τη θέση της. Το θάρρος εκείνων που έπαιξαν τον ρόλο τους στην ήττα του ναζισμού δεν πρέπει να ξεχαστεί. Αλλά το να φλυαρούμε ακατάσχετα για την ανωτερότητα της Βρετανίας ή την δολιότητα της Γερμανίας δεν συμβάλλει στην αναγνώριση αυτής της διαφορετικής πραγματικότητας.”

Μιλώντας για στερεότυπα, θυμήθηκα και τις αντιδράσεις που ξεσήκωσε η ταινία «Η Πτώση» (“Der Untergang”, με πρωταγωνιστή τον Bruno Ganz στο ρόλο του Χίτλερ- στο «πετσί του Χίτλερ» θα ήταν πιο ακριβές, μια και η ερμηνεία του είναι εξαίσια). Η ταινία περιγράφει τις τελευταίες ημέρες του Χίτλερ και των συνεργατών του στο καταφύγιό του στο Βερολίνο, λίγο πριν την κατάληψη της πόλης από τον Κόκκινο Στρατό.

Οι αντιδράσεις είχαν να κάνουν με την εικόνα ενός Χίτλερ τόσο καταβεβλημένου, που να προκαλεί σε κάποιες στιγμές τον οίκτο, και ιδιαίτερα στοργικού, σχεδόν πατρικού, απέναντι στις γραμματείς του. Κατηγορήθηκε ότι "εξανθρωπίζει το τέρας".

Πάντα βολεύει να κάνουν κάποιοι άλλοι το Κακό, και όχι εμείς. Πάντα βολέυει να τους ονομάζουμε "Ανθρωπόμορφα Τέρατα", πάντα ταμπουρωνόμαστε πίσω από τέτοια αφελή κλισέ, είτε για να καλύψουμε δικά μας εγκλήματα, είτε για να μην αντικρύσουμε την ενοχλητική αλήθεια: τα όσα τερατώδη συμβαίνουν στον κόσμο, δεν διαπράττονται από εξωγήινους, ούτε από ανθρώπους ριζικά άλλους σε σχέση μ’ εμάς.

Τα εγκλήματα των Ναζί μας αφορούν όλους – κυρίως, γιατί οι αυτουργοί τους δεν ήταν τόσοι διαφορετικοί από εμάς, όσο θα θέλαμε. Η συνειδητοποίηση αυτής της αλήθειας θα ήταν ένα σημαντικό βήμα στον αγώνα ενάντια στους δαίμονες που μας στοιχειώνουν.

(του Ανδρέα Πετρουλάκη, από τη χθεσινή Καθημερινή)

(του Ανδρέα Πετρουλάκη, από τη σημερινή Καθημερινή)

Όσο κι αν προσπαθώ να είμαι αισιόδοξος και καλόπιστος απέναντι στη νέα κυβέρνηση, δεν μπορώ να μη νιώθω ένα σύγκρυο διαβάζοντας πομπώδεις, όσο και αφελείς, προσθήκες στις ονομασίες κάποιων υπουργείων.

Εκτός από το Υπουργείο Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής, έχουμε και το Υπουργείο Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης...

Η έκθεση ιδεών που ξεκίνησε στην προεκλογική περίοδο δείχνει να συνεχίζεται - και μάλλον χωρίς έμπνευση.


Δεν ξέρω γιατί, ξαφνικά θυμήθηκα εκείνο το παλιό ανέκδοτο, με τους Έλληνες τουρίστες στη Μόσχα, ο ένας εκ των οποίων κόμπαζε ότι μπορεί εύκολα να συνεννοηθεί στα Ρωσικά, προσθέτοντας την κατάληξη -όφσκι σε κάθε λέξη... Και αφού, στο εστιατόριο όπου πήγαν, ήρθε ως εκ θαύματος ακριβώς ό,τι είχαν παραγγείλει (πατατόφσκι, μοσχαρόφσκι, χοιρινόφσκι, κ.ο.κ), κορδωνόταν σα γύφτικο σκερπάνι, μόνο και μόνο για να τον προσγειώσει ανώμαλα ο σερβιτόρος, λέγοντας "αν δεν ήμουν Ελληνόφσκι, θα τρώγατε σκατόφσκι"...

Καημένε Καραϊσκάκη...

Tου Παντελη Μπουκαλα

Σύμφωνα με την προεκλογική γιγαντοαφίσα του ΛΑΟΣ, «Τουρκία και Σκόπια μάς δουλεύουν», άρα «τώρα ξέρεις: Καρατζαφέρης», λες και ό, τι ψάχνει κανείς είναι καινούργιο σαμπουάν ή λευκαντικό. Στην τηλεοπτική διαφήμιση του ίδιου κόμματος, η Τουρκία και τα Σκόπια «προκαλούν» και αυτοί που «μας δουλεύουν» είναι ο κ. Καραμανλής και ο κ. Παπανδρέου. Συνθηματολογική αντίφαση; Διανοητική σύγχυση; Πολιτική ανακολουθία; Μπα. Ο ακρολαϊκισμός δεν είχε ποτέ ιδιαίτερο άγχος με τη λογική συνέπεια. Ελεγε και λέει ό, τι ακριβώς επιθυμούν να ακούσουν όσοι αρκούνται στα πρωτογενή αισθήματά τους, πιστεύοντας ακράδαντα ότι εκεί αρχίζει κι εκεί τελειώνει ο κόσμος όλος, και ως εκ τούτου δεν χαλαλίζουν δευτερόλεπτο για λίγη παραπάνω σκέψη. Ο κόσμος είναι χωρισμένος στα δύο, εμείς οι καλοί από τη μια, έχοντας πλάι μας έναν Θεό που του έχουμε δώσει ταυτότητα μέλους του κόμματός μας, και όλοι οι άλλοι απέναντι, οι κακοί, οι συνωμότες, τα όργανα του Σατανά, των Νεφελίμ, δηλαδή οι Εβραίοι, οι μασόνοι, οι μουσουλμάνοι, οι ξένοι, α, εσχάτως και των νεοπαγκοσμιοποιητών, μιας και πρέπει να αποκτήσει και εσάνς μοντερνικότητας η δημαγωγική μας απολυτότητα.

Μέσα σε όλα όσα είπε και λέει, λοιπόν, ο κ. Γ. Καρατζαφέρης, ο ρήτωρ αυτός που ξιπάζεται ότι μιλάει αρχαιοπρεπώς και «καθαρά» τα ελληνικά του επειδή αναμασάει τα κλισεδάκια «εις την» και «διά την» (την ίδια ώρα βέβαια ο ρητορικότατος και ελληνικότατος πετάει κι ένα «τυρβάζουν περί άλλων πολλών», ίσως επειδή, καίτοι χριστιανός, όπως διαλαλούν οι αγιογραφίες που φροντίζει να έχει σαν φόντο όταν κηρύσσει το μήνυμα της αληθείας του, δεν ανοίγει συχνά το Ευαγγέλιο, τουλάχιστον τις σελίδες του εκείνες που λένε «Μάρθα, Μάρθα, μεριμνάς και τυρβάζη περί πολλά, ενός δε εστι χρεία»), ο κ. Καρατζαφέρης λοιπόν, που τον ανέθρεψαν τα ιδιωτικά μας κανάλια, παθιασμένα ως γνωστόν με την πολυφωνία, κραυγάζει πως «η Επανάσταση του 21 τελεί εν αναστολή». Σε Βορειοηπειρώτες μιλούσε όταν έκανε το συγκεκριμένο κήρυγμα. Τους έκλεινε το ματάκι, λοιπόν, σαν να τους υποσχόταν ότι όπου να ’ναι θα ξεκινήσει αγώνα για την απελευθέρωσή τους, αν και δεν έχει πια σύμμαχο τον εξ ύψους «απελευθερωτή της Βορείου Ηπείρου» κ. Βρακά, ο οποίος βρήκε ήδη εκτίμηση και θαλπωρή στα ψηφοφέλτια της Ν. Δ.

Αλλά παραείναι υποτονικός και συμβιβαστικός ο κ. Καρατζαφέρης. Πώς αρκείται στην ιδέα ότι «η Επανάσταση του ’21 τελεί σε αναστολή»; Δηλαδή τι; Δεν τελεί σε αναστολή η εκστρατεία του Μεγάλου Αλεξάνδρου; Πότε ολοκληρώθηκε; Ετσι απροβλημάτιστα θα απεμπολήσουμε τα ιερά και τα όσια; Ετσι εύκολα θα θυσιάσουμε τα όνειρα για την πέμπτη ή την έκτη αυτοκρατορία των Ελλήνων, την οποία εξαγγέλλουν τα εξαπτέρυγά του, με τα προγράμματά τους στο κανάλι του ή σε άλλα κανάλια, σε επί πληρωμή εκπομπές «εθνικοαπελευθερωτικού ελληνοαυτοκρατορικού» περιεχομένου; Και δεν φοβάται μήπως τον καταγγείλουν για ενδοτισμό οι πρώην σύμμαχοί του, οι ελληνοκάπηλοι του χρυσαυγίτικου φασισμού;

Να μην ξεχάσουμε και τον εκλεκτό κ .Αθανάσιο Πλεύρη, υιό του γνωστού Κώστα Πλεύρη, συγγραφέα του ογκωδέστατου πονήματος "Εβραίοι: όλη η αλήθεια", καθώς και τον Άδωνι Γεωργιάδη, που επανειλημμένα λάνσαρε το εν λόγω βιβλίο...

Να σημειωθεί ότι ο Κώστας Πλέυρης καταδικάσθηκε πρωτοδίκως για το βιβλίο του σε 14μηνη φυλάκιση με αναστολή, αλλά άκησε έφεση και αθωώθηκε...

Κατάσταση «εύθραυστης ισορροπίας» στον Αγιο Παντελεήμονα

Περιπολίες ιδιωτών και απειλές κατά ξένων καταστηματαρχών της περιοχής και καταγγελίες για επιθέσεις σε μετανάστες

Του Κωστα Ονισενκο

Κανένα εκλογικό περίπτερο, πλην ενός (KKE) που όμως παραμένει κλειστό τις περισσότερες ώρες της ημέρας, δεν στήθηκε στον Αγιο Παντελεήμονα, αυτό που αποκομίζεις περπατώντας και συζητώντας, είναι ότι η γειτονιά παραμένει σε κατάσταση «εύθραυστης ισορροπίας», μετά τα γεγονότα των τελευταίων μηνών.

Στην περιοχή που πολλοί χαρακτηρίζουν «σταθμό μετεπιβίβασης» αλλοδαπών οι βολές από τις δύο πλευρές δίνουν και παίρνουν. Από τη μια υπάρχουν καταγγελίες για τη δράση ομάδας ατόμων που με σύνθημα «Να κρατήσουμε την πλατεία καθαρή», κλιμακώνουν τη λεκτική (και μερικές φορές όχι μόνον) βία κατά αλλοδαπών. Από την άλλη, κάτοικοι που πετούν το γάντι λέγοντας «ελάτε να μείνετε εσείς εδώ, και τότε τα λέμε».

Πολλοί από τους πρόσφυγες που ζούσαν στην περιοχή, το τελευταίο διάστημα μετακόμισαν στην πλατεία Βάθης, στην πλατεία Αττικής και στο Μεταξουργείο, χωρίς το πρόβλημα να αμβλυνθεί. Οι περισσότεροι παραμένουν στον Αγιο Παντελεήμονα και απλώς αποφεύγουν να συγκεντρώνονται στην πλατεία, η οποία «ελέγχεται» από άτομα της λεγόμενης «Επιτροπής Κατοίκων». Τα μεγάλα «ξενοδοχεία», δηλαδή τα ετοιμόρροπα κτίρια που «φιλοξενούσαν» αλλοδαπούς έναντι 2-10 ευρώ ημερησίως «το κεφάλι», εκκενώθηκαν και οι ένοικοί τους διαμένουν σήμερα σε μικρότερα διαμερίσματα, κυρίως υπόγεια, 4-6 άτομα σε ένα μικρό δωμάτιο.

Οι «επώνυμες» και «ανώνυμες» καταγγελίες κάνουν λόγο για επιθέσεις κατά μεταναστών με ρατσιστικά κίνητρα, για περιπολίες ιδιωτών και απειλές κατά ξένων καταστηματαρχών της περιοχής, μερικές από αυτές δημοσιοποίησε το Ελληνικό Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες.

Ενδεικτικά: «Ενώ επέστρεφε σπίτι του (...) ένας Ελληνας περίπου 35 ετών τον σταμάτησε και τον πρόσταξε να μην περάσει από εκείνο το σημείο. Οταν το θύμα ρώτησε για ποιο λόγο δεν μπορούσε να περάσει, εμφανίστηκαν άλλα δύο άτομα, τα οποία τον ακινητοποίησαν κρατώντας τον πισθάγκωνα.

Την ίδια στιγμή εμφανίστηκαν και άλλα άτομα, τα οποία όλα μαζί άρχισαν να τον χτυπούν σε όλο του το σώμα. Σύμφωνα με το θύμα, τα άτομα που ενεπλάκησαν στον ξυλοδαρμό του ήταν περίπου 10 στον αριθμό, ενώ τον χτύπησαν για περίπου μισή ώρα αφήνοντάς τον τελικά αναίσθητο και αιμόφυρτο στον δρόμο».

Αίσθηση προκαλούν οι καταγγελίες για υποβάθμιση αυτών των περιστατικών εκ μέρους της αστυνομίας, ενώ παράλληλα ένστολοι του τοπικού Αστυνομικού Τμήματος όπως και στελέχη του υπουργείου Εσωτερικών δήλωναν άγνοια για την ταυτότητα των μελών της «Επιτροπής Κατοίκων», η οποία μόλις την περασμένη Τετάρτη πραγματοποίησε άλλη μια συγκέντρωση διαμαρτυρίας.

Καταστηματάρχες και κάτοικοι της περιοχής μιλώντας στην «Κ», έκαναν λόγο για συσσωρευμένα προβλήματα τα οποία όμως, όπως τόνιζαν, δεν αντιμετωπίζονται με τη βία. «Βλέπω συχνά άτομα να κάθονται στην πλατεία και να βρίζουν και να διώχνουν τους ξένους. Δύο από αυτούς είναι με μηχανάκια και κάνουν “ελέγχους” σε όλη την περιοχή» είπε στην «Κ» κάτοικος.

Από την πλευρά του, άτομο που συμμετέχει στις κινητοποιήσεις της «Επιτροπής Κατοίκων» αρνήθηκε ότι εκείνοι ευθύνονται για τα βίαια επεισόδια δηλώνοντας «μας έχουν εγκαταλείψει να πνιγόμαστε μέσα στα προβλήματα που έχουν δημιουργηθεί από τους χιλιάδες λαθρομετανάστες. Δεν έχουμε κάτι εναντίον τους αλλά δεν μπορούμε να ζήσουμε πια έτσι. Δεν έχουμε άλλη λύση από την αυτοοργάνωση από τη στιγμή που οι πάντες κλείνουν τα μάτια στο πρόβλημα».

(από την Καθημερινή)

Ενας αποτυχημένος πρωθυπουργός φεύγει, ένας ανεπαρκής έρχεται…

Tου Xαριδημου K. Tσουκα*

Ο λόγος και η πρακτική που υιοθετεί κάποιος ως αρχηγός της αντιπολίτευσης προοιωνίζονται συνήθως τον τρόπο που θα κυβερνήσει. Οπως δεν χρειάζονταν μαντικές ικανότητες να προβλέψει κανείς, πριν από έξι και πλέον χρόνια, ότι ο Καραμανλής Β΄ δεν θα έφερνε τον μεταρρυθμιστικό άνεμο ως πρωθυπουργός (αν και ο πάταγος της αποτυχίας του ήταν απρόβλεπτος), έτσι και σήμερα μπορεί βάσιμα κανείς να διαβλέψει ότι η κατρακύλα της χώρας δεν θα ανακοπεί ουσιωδώς αν τον διαδεχθεί στην πρωθυπουργία ο Παπανδρέου Γ΄.

Και οι δύο έχουν αξιοπρόσεκτα κοινά σημεία. Πρόκειται για πολιτικές μετριότητες, δίχως επεξεργασμένη άποψη για τη χώρα και, κυρίως, χωρίς πολιτικό θάρρος. Εκτοξεύθηκαν σε ηγετικά αξιώματα εξαιτίας του επωνύμου τους, όχι των ικανοτήτων τους ή κάποιου συμβολισμού που ενσάρκωνε η ηγεσία τους. Επαγγελματίες πολιτικοί, μεγάλωσαν σε προνομιούχες πολιτικές οικογένειες έχοντας διαμορφώσει ιδιοκτησιακή αντίληψη για τα κόμματά τους και τους δημόσιους θεσμούς. Δεν έχουν βιωματική αίσθηση των προβλημάτων, δεν παθιάζονται με τον τόπο.

Το χειρότερο όμως είναι ότι δεν αντιλαμβάνονται τις βαθιές δομές που καθηλώνουν τη χώρα, τον συστημικό χαρακτήρα των προβλημάτων, την ιστορικότητά τους, αλλά τα ερμηνεύουν απλοϊκά ως αποτέλεσμα κακών κυβερνητικών επιλογών μόνο. Δεν βλέπουν ότι οι εκάστοτε κυβερνητικές επιλογές συνήθως ερείδονται σε ένα υπόστρωμα ιστορικών νεοελληνικών εθισμών – αναξιοκρατίας, κομματισμού, πόλωσης, έλλειψης εμπιστοσύνης στους θεσμούς, ανοχής της παρανομίας, φατριασμού, αρχηγισμού, κρατικού πατερναλισμού, τοπικισμού και θυματοποιητικού λαϊκισμού.

Τριάντα πέντε χρόνια μετά τη μεταπολίτευση, ξέρουμε πλέον ότι η νοοτροπία «φύγε εσύ, να ’ρθω εγώ κι όλα θα αλλάξουν» είναι φενάκη. Η διαφθορά δεν καταπολεμήθηκε επειδή έφυγε το ΠΑΣΟΚ και ήρθε η Ν. Δ. το 2004, γιατί η διαφθορά δεν είναι θέμα χρώματος των κυβερνώντων, αλλά βαθειών διοικητικών δομών και νοοτροπιών. Η ελλαδική επαρχία δεν θα αγκαλιάσει ξαφνικά τις ανεμογεννήτριες το 2009 επειδή αυτές θα προταθούν από τον μειλίχιο πρωθυπουργό Παπανδρέου, γιατί οι αντιδράσεις δεν έχουν να κάνουν τόσο με το ύφος της διαδικασίας λήψης αποφάσεων, όσο με τη βαθιά ριζωμένη νοοτροπία καχυποψίας και προστασίας τοπικών μικροσυμφερόντων. Πώς αλλάζουν αυτές οι νοοτροπίες; Κανείς δεν δείχνει να προβληματίζεται.

Συγκρίνετε την προεκλογική συνέντευξη Καραμανλή στις 29/2/2004 με την προεκλογική συνέντευξη Παπανδρέου στις 20/9/2009 (και οι δύο στην «Καθημερινή») και θα δείτε εντυπωσιακές ομοιότητες: ένας στρογγυλεμένος, προγραμματικά κενός, αλλά επικοινωνιακά «αισιόδοξος» λόγος· πληκτική φλυαρία για «διάλογο» · η αναπόφευκτη αναφορά στην «πολιτική βούληση» για ένα «άλλο κράτος» και μια «νέα αρχή». Λόγια του αέρα! Αυτό που απουσιάζει και από τους δύο ηγέτες είναι ακριβώς η ισχυρή βούληση – τα κότσια να εφαρμόσουν δύσκολες αλλά απαραίτητες αλλαγές, με πολιτικό κόστος. Η καραμανλική επανίδρυση του κράτους κατέληξε σε φάρσα, ενώ η παπανδρεϊκή βούληση για την αναθεώρηση του άρθρου 16 εξανεμίστηκε τη στιγμή που συγκρούστηκε με το παγόβουνο του κρατικιστικού ΠΑΣΟΚ.

Η τρίτη γενιά των Παπανδρέου ετοιμάζεται να κυβερνήσει. Η τέταρτη υποθέτω ότι ήδη προπονείται. Δεδομένου ότι ο Παπανδρέου Γ΄ δεν είναι νέος στην εκτελεστική εξουσία, μπορούμε να εικάσουμε πώς θα πολιτευθεί: με πληθώρα εξωυπηρεσιακών συμβούλων, παρακάμπτοντας τους δημόσιους λειτουργούς (όπως στο υπουργείο Εξωτερικών) · με το βαθύ ΠΑΣΟΚ συσπειρωμένο γύρω του, πνίγοντας τις όποιες εκσυγχρονιστικές πρωτοβουλίες μεταρρυθμιστών υπουργών του· δίχως αυτοφυές πολιτικό ένστικτο, χωρίς κινητοποιό αρχή και αρθρωμένη στρατηγική, με περιορισμένα προσωπικά βιώματα της χώρας που κυβερνάει· χωρίς πάθος, αλλά με αναβλητικότητα και ισορροπισμούς. Οι ραφές που συγκρατούν το ΠΑΣΟΚ θα φανούν στην πρώτη μεγάλη κρίση που θα διαχειριστεί.

Αν ο κ. Παπανδρέου κατανοούσε βαθιά τον φαύλο κύκλο των προβλημάτων που ταλανίζουν τη χώρα, θα διακινδύνευε μια απλή, αδάπανη και βαθιά συμβολική κίνηση: θα δεσμευόταν ότι, ένα μήνα μετά την εκλογή του, ο γενικός γραμματέας του υπουργικού συμβουλίου και οι γενικοί γραμματείς των υπουργείων δεν θα είναι πολιτικώς επιλεγμένα πρόσωπα, αλλά ανώτατα στελέχη της διοίκησης. Οποιος θέλει να κάνει ρήξεις, πρέπει πρώτα να διαρρήξει την παραδοσιακή σχέση του κυβερνώντος κόμματος με το κράτος, να δεθεί ο ίδιος στο κατάρτι της αξιοκρατίας και της ακομμάτιστης διοίκησης. Ετσι αρχίζει να λύνεται ο γόρδιος δεσμός του κομματισμού που πνίγει τη χώρα.

Φυσικά, δεν θα το κάνει. Ο κ. Παπανδρέου δεν έχει τη στόφα του ηγέτη των ρήξεων. Εχοντας μεγαλώσει στη σκιά του πατέρα του, δεν βρήκε ποτέ το θάρρος να διαπράξει συμβολική πατροκτονία: να χειραφετηθεί από τον πατέρα - αφέντη, να βρει τη δική του φωνή, να εμμείνει σε έναν νεωτερικό πολιτικό λόγο αισθητά διαφορετικό από τον παλαιοπασοκικό. Τα καναδοαμερικανικά και σουηδικά βιώματά του δεν τα έχει μεταβολίσει σε ρεαλιστική στρατηγική ρήξεων με τις βαθιές ελλαδικές νοοτροπίες. Παραμένουν ευσεβείς πόθοι και συνθήματα.

Ενας αποτυχημένος πρωθυπουργός φεύγει, ένας ανεπαρκής πρωθυπουργός έρχεται. Η κατρακύλα θα συνεχιστεί, ο ρυθμός της ίσως διαφέρει…

* Ο κ. Χ. Κ. Τσούκας (htsoukas@alba. edu. gr) είναι καθηγητής στο ALBA και στο Πανεπιστήμιο Warwick.

Και μην ξεχνάτε... Την Κυριακή όλοι στις κάλτσες!